ISRO भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था

 

​भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (Indian Space Research Organisation), ज्याला आपण इस्रो (ISRO) म्हणतो, ही भारताची राष्ट्रीय अंतराळ संस्था आहे. १९६९ मध्ये डॉ. विक्रम साराभाई यांनी याची स्थापना केली होती. या संस्थेचं मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे भारताच्या विकासासाठी आणि मानवजातीच्या कल्याणासाठी अंतराळ तंत्रज्ञानाचा वापर करणे.

​इस्रोची मुख्य उद्दिष्ट्ये आणि कार्ये

• ​उपग्रह निर्मिती आणि प्रक्षेपण: इस्रो विविध प्रकारच्या उपग्रहांची निर्मिती करते, जसे की दूरसंचारासाठी, हवामान अंदाजासाठी आणि पृथ्वीच्या निरीक्षणासाठी. हे उपग्रह त्यांच्या स्वतःच्या प्रक्षेपण वाहनांनी (Launch Vehicles) अवकाशात पाठवले जातात.
• ​प्रक्षेपण वाहनांची निर्मिती: इस्रोने अनेक यशस्वी प्रक्षेपण वाहने विकसित केली आहेत, जसे की PSLV (पोलर सॅटेलाइट लॉन्च व्हेइकल) आणि GSLV (जिओसिंक्रोनस सॅटेलाइट लॉन्च व्हेइकल). PSLV ला भारताचे 'वर्कहॉर्स' (Workhorse) म्हटले जाते, कारण त्याने अनेक यशस्वी मोहिमा पार पाडल्या आहेत.
• ​ग्रह संशोधन (Planetary Exploration): इस्रोने मंगळ आणि चंद्रावर महत्त्वाच्या मोहिमा राबवल्या आहेत.
  • ​चांद्रयान (Chandrayaan): चंद्रावर संशोधन करण्यासाठी इस्रोने चांद्रयान मोहिमा सुरू केल्या. चांद्रयान-१ ने चंद्रावर पाण्याचा शोध लावला, तर चांद्रयान-२ आणि चांद्रयान-३ या मोहिमांनी चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर यशस्वी लँडिंग करून भारताला ही कामगिरी करणारा पहिला देश बनवलं.
  • ​मंगलयान (Mangalyaan): २०१४ मध्ये, भारताने मंगलयान (एमओएम - मार्स ऑर्बिटर मिशन) यशस्वीरित्या मंगळाच्या कक्षेत पाठवले. पहिल्याच प्रयत्नात मंगळाच्या कक्षेत पोहोचणारा भारत हा पहिलाच देश ठरला.
• ​मानवी अंतराळ मोहीम (Gaganyaan): इस्रोने गगनयान नावाचा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प हाती घेतला आहे, ज्यामध्ये भारतीय अंतराळवीरांना (Astronauts) अंतराळात पाठवण्याची योजना आहे.

​इस्रोचे काही महत्त्वाचे प्रकल्प आणि यश

• ​आर्यभट्ट (Aryabhata): १९७५ मध्ये, भारताचा पहिला उपग्रह 'आर्यभट्ट' सोव्हिएत युनियनच्या मदतीने अवकाशात पाठवला गेला.
• ​इन्सॅट (INSAT) आणि जीसॅट (GSAT): दूरसंचार, हवामान आणि दूरदर्शन सेवांसाठी उपग्रह.
• ​भुवन (Bhuvan): हे भारताचे भू-स्थानिक पोर्टल (Geospatial Portal) आहे, जे भारताचे भौगोलिक नकाशे दर्शवते.
• ​नाविक (NavIC): भारताची स्वतःची नेव्हिगेशन प्रणाली, जी जीपीएस (GPS) प्रमाणे काम करते.

​इस्रोने कमी खर्चात आणि अत्यंत प्रभावीपणे अनेक मोहिमा यशस्वी करून जागतिक स्तरावर आपली ओळख निर्माण केली आहे. यामुळे भारत एक प्रमुख अंतराळ शक्ती म्हणून उदयास आला आहे.

​तुम्हाला इस्रोच्या आणखी कोणत्या मोहिमेबद्दल माहिती जाणून घ्यायची आहे?